ΤΥΠΙΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
ΤΥΠΙΚΟΝ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ
† Μεγάλη Δευτέρα. «Μνείαν ποιούμεθα τοῦ μακαρίου ᾿Ιωσὴφ τοῦ παγ κάλου καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Κυρίου καταραθείσης καὶ ξηρανθείσης συκῆς διὰ τὴν ἀκαρπίαν αὐτῆς».
Τῇ Κυριακῇ ἑσπέρας ψάλλεται ἡ ἀκολουθία τοῦ ὄρθρου τῆς μεγ. Δευτέρας οὕτω: Μετὰ τὸ «Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς» ἀναγινώσκεται ἡ ὑπὲρ τῶν βασιλέων προσευχὴ (ψαλμοὶ ιθ΄ καὶ κ΄) καὶ ἡ ἀκολουθία τοῦ ἑξαψάλμου· εἰς τὸ «᾿Αλληλούια» τὸ μεσονυκτικὸν τροπάριον «᾿Ιδοὺ ὁ νυμφίος ἔρχεται» δὶς ἀργῶς καὶ ἅπαξ σύντομον, μετὰ καταλήξεων εἰς τὸ α΄ «προστασίαις τῶν ἀσωμάτων σῶσον ἡμᾶς», εἰς τὸ β΄ «πρεσβείαις (τοῦ ἁγίου τοῦ ναοῦ) σῶσον ἡμᾶς» καὶ εἰς τὸ γ΄ «διὰ τῆς Θεοτόκου ἐλέησον ἡμᾶς»· καθίσματα τοῦ Τριῳδίου κατὰ σειρὰν καὶ εὐθὺς τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ ὄρθρου «᾿Επα νάγων ὁ ᾿Ιησοῦς» (Μτθ. κα΄ 18-43)· ὁ ν΄ χῦμα καὶ εἶτα οἱ χοροὶ τὸ τριῴδιον «Τῷ τὴν ἄβατον» εἰς 6, μετὰ στίχου εἰς τὰ τροπάρια «Δόξα σοι, ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι», εἰς δὲ τὰ δύο τελευταῖα τροπάρια ἑκάστης ᾠδῆς Δόξα, Καὶ νῦν, ψάλλοντες μεθ᾿ ἑκάστην ᾠδὴν πάλιν τὸν εἱρμὸν ὡς καταβασίαν· μετὰ τὴν α΄ ᾠδήν, μικρὰ συναπτὴ μετ᾿ ἐκφωνήσεως «῞Οτι σὺ εἶ ὁ Θεὸς ἡμῶν», τὸ ἐν τῷ Τριῳδίῳ κοντάκιον μετὰ τοῦ οἴκου καὶ τὰ συναξάρια τοῦ Μηναίου καὶ τοῦ Τριῳδίου· (ἀντὶ τοῦ «Τὴν τιμιωτέραν») ἡ θ΄ ᾠδὴ τοῦ τριῳδίου «᾿Εμεγάλυνας, Χριστέ»· ἐξαποστειλάριον «Τὸν νυμφῶνά σου βλέπω» τρίς, εἰς δὲ τοὺς αἴνους ἰδιόμελα τοῦ Τριῳδίου δύο εἰς 4, Δόξα, Καὶ νῦν, «Κύριε, ἐρχόμενος»· «Σοὶ δόξα πρέπει», ἡ δοξολογία χῦμα, ἡ ἐκτενὴς κ.λπ.· εἰς τὸν στίχον τῶν αἴνων ἰδιόμελα 3 εἰς τοὺς στίχους αὐτῶν, Δόξα, Καὶ νῦν, «Δευτέραν Εὔαν»· «᾿Αγαθὸν τὸ ἐξομολογεῖσθαι», τρισάγιον κ.λπ., τὸ κοντάκιον «῾Ο ᾿Ιακὼβ ὠδύρετο», «Κύριε, ἐλέησον» (ιβ΄), Δόξα, Καὶ νῦν, «Τὴν τιμιωτέραν», «῾Ο ὢν εὐλογητός», «᾿Επουράνιε βασιλεῦ», αἱ τρεῖς μεγ. μετάνοιαι καὶ εὐχὴ ἀπολύσεως «᾿Ερχόμενος ὁ Κύριος».
Τῇ μεγάλῃ Δευτέρᾳ πρωί, ἀναγινώσκονται τὰ πέντε καθίσματα τοῦ Ψαλτηρίου (δ΄, ε΄, Ϛ΄, ζ΄, η΄), μεθ᾿ ἃ αἱ ὧραι λιταί, εἰς τὰς ὁποίας, μετὰ τοὺς ψαλμούς, τὸ τροπάριον «᾿Ιδοὺ ὁ νυμφίος ἔρχεται» μὲ κατάληξιν «προ στα σίαις τῶν ἀσωμάτων σῶσον ἡμᾶς» καὶ κοντάκιον, μετὰ τὸ τρισάγιον κ.τ.λ., «῾Ο ᾿Ιακὼβ ὠδύρετο». Εἰς τὴν θ΄ ὥραν οἱ μακαρισμοί, εἰς τοὺς ὁποίους, μετὰ τὸ «Πάτερ ἡμῶν», μόνον τὸ κοντάκιον «῾Ο ᾿Ιακὼβ ὠδύρετο», καὶ τὰ λοιπά, ὡς συνήθως· εὐχὴ (μικρᾶς) ἀπολύσεως «᾿Ερχόμενος ὁ Κύριος».
Εἰς τὸν ἑσπερινόν. Μετὰ τὸν προοιμιακὸν καὶ τὸ «Πρὸς Κύριον» (ιη΄ κάθισμα) εἰς τὸ «Κύριε, ἐκέκραξα» ἑσπέρια στιχηρὰ ἰδιόμελα 6 (τὰ τῶν αἴνων καὶ τοῦ στίχου τῶν αἴνων), Δόξα, Καὶ νῦν, «Δευτέραν Εὔαν», εἴσοδος μετ᾿ Εὐαγγελίου, «Φῶς ἱλαρόν», τὰ ἀναγνώσματα, τὸ «Κατευ θυν θήτω», τὸ Εὐαγγέλιον «Καθημένου τοῦ ᾿Ιησοῦ» (Μτθ. κδ΄ 3-35) καὶ καθε ξῆς ἡ θ. λειτουργία τῶν προηγιασμένων δώρων· εὐχὴ ἀπολύσεως «᾿Ερχό με νος ὁ Κύριος».
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΝ ΤΥΠΙΚΟΝ
ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΡΙΤΗΣ
† Μεγάλη Τρίτη. «῾Η παραβολὴ τοῦ Κυρίου περὶ τῶν δέκα παρθένων».
Τὸ ἀπόγευμα τῆς μεγάλης Δευτέρας. Εἰς τὸ μέγα ἀπόδειπνον, μετὰ τὴν δοξολογίαν ψάλλεται τὸ τριῴδιον «Συνέλθωμεν τῷ Χριστῷ» μετὰ τῶν εἱρμῶν αὐτοῦ, εἰς δὲ τὴν συγχώρησιν τὸ σταυροθεοτοκίον «Σφαγήν σου τὴν ἄδικον».
Τῇ μεγ. Δευτέρᾳ ἑσπέρας ψάλλεται ἡ ἀκολουθία τοῦ ὄρθρου τῆς μεγ. Τρίτης, ὡς ἔχει ἐν τῷ Τριῳδίῳ καὶ κατὰ τὴν τυπικὴν διάταξιν τῆς χθές, μετὰ τῶν χαρακτηριστικῶν καταλήξεων τοῦ «᾿Ιδοὺ ὁ νυμφίος» εἰς τὸ α΄ «πρεσβείαις τοῦ προδρόμου σῶσον ἡμᾶς», εἰς τὸ β΄ «πρεσβείαις (τοῦ ἁγίου τοῦ ναοῦ) σῶσον ἡμᾶς» καὶ εἰς τὸ γ΄ «διὰ τῆς Θεοτόκου ἐλέησον ἡμᾶς»· Εὐαγγέλιον ὄρθρου μεγ. Τρίτης «Συμβούλιον ἔλαβον» (Μτθ. κβ΄ 15-κγ΄ 39).
Τῇ μεγάλῃ Τρίτῃ πρωὶ ἀναγινώσκεται ἡ β΄ πεντὰς τῶν καθισμάτων τοῦ Ψαλτηρίου (θ΄, ι΄, ια΄, ιβ΄, ιγ΄) καὶ εἶτα αἱ ὧραι λιταί, εἰς ἃς τροπάριον «᾿Ιδοὺ ὁ νυμφίος» μὲ τὴν κατάληξιν «πρεσβείαις τοῦ προδρόμου σῶσον ἡμᾶς» καὶ κοντάκιον «Τὴν ὥραν, ψυχή». Εἰς τὴν θ΄ ὥραν συνάπτονται, ὡς συνήθως, οἱ μακαρισμοί, εἰς οὓς τὸ κοντάκιον, μετὰ τὸ «Πάτερ ἡμῶν», «Τὴν ὥραν, ψυχή»· εὐχὴ (μικρᾶς) ἀπολύσεως «᾿Ερχόμενος ὁ Κύριος».
Εἰς τὸν ἑσπερινόν, ἑσπέρια στιχηρὰ ἰδιόμελα 6 (τὰ τῶν αἴνων καὶ τοῦ στίχου αὐτῶν), Δόξα, Καὶ νῦν, «᾿Ιδού σοι τὸ τάλαντον»· εἴσοδος μετ᾿ Εὐαγγελίου κ.τ.λ. ὡς χθές· Εὐαγγέλιον «Περὶ τῆς ἡμέρας ἐκείνης» (Μτθ. κδ΄ 36-κϛ΄ 2) καὶ καθεξῆς ἡ θ. λειτουργία τῶν προηγιασμένων δώρων.
ΤΥΠΙΚΟ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ
† Μεγάλη Τετάρτη. «Μνεία τῆς ἀλειψάσης τὸν Κύριον μύρῳ γυναικός».
Τὸ ἀπόγευμα τῆς μ. Τρίτης. Εἰς τὸ μέγα ἀπόδειπνον, μετὰ τὴν δοξολογίαν, ψάλλεται τὸ τριῴδιον «Συντελείας ὁ καιρὸς» μετὰ τῶν εἱρμῶν αὐτοῦ καὶ εἰς τὴν συγχώρησιν «Σφαγήν σου τὴν ἄδικον».
Τῇ μεγ. Τρίτῃ ἑσπέρας ψάλλεται ἡ ἀκολουθία τοῦ ὄρθρου τῆς μεγάλης Τετάρτης, ὡς ἔχει ἐν τῷ Τριῳδίῳ καὶ κατὰ τὴν τυπικὴν διάταξιν τῆς προχθές, μετὰ τῶν χαρακτηριστικῶν καταλήξεων τοῦ «᾿Ιδοὺ ὁ νυμ φίος» εἰς μὲν τὸ α΄ «δυνάμει τοῦ σταυροῦ σου σῶσον ἡμᾶς», εἰς δὲ τὸ β΄ «πρεσβείαις (τοῦ ἁγίου τοῦ ναοῦ) σῶσον ἡμᾶς» καὶ εἰς τὸ γ΄ «διὰ τῆς Θεοτόκου ἐλέησον ἡμᾶς»· Εὐαγγέλιον ὄρθρου μεγ. Τετάρτης «᾿Εμαρτύρει ὁ ὄχλος» (᾿Ιω. ιβ΄ 17-50).
Τῇ μεγ. Τετάρτῃ πρωὶ ἀναγινώσκονται ἕτερα ε΄ καθίσματα τοῦ Ψαλτηρ. (ιδ΄, ιε΄, ιϚ΄, ιθ΄, κ΄) καὶ εἶτα αἱ ὧραι λιταί, εἰς ἃς τροπάριον «᾿Ιδοὺ ὁ νυμφίος» μετὰ καταλήξεως «δυνάμει τοῦ σταυροῦ σου σῶσον ἡμᾶς», καὶ κοντάκιον «῾Υπὲρ τὴν πόρνην». Εἰς τὴν θ΄ ὥραν συνάπτονται οἱ μα καρισμοί, εἰς οὓς κοντάκιον, μετὰ τὸ «Πάτερ ἡμῶν», «῾Υπὲρ τὴν πόρνην»· εὐχὴ ἀπολύσεως «᾿Ερχόμενος ὁ Κύριος».
Εἰς τὸν ἑσπερινόν, ἑσπέρια στιχηρὰ ἰδιόμελα 10 (τὰ τῶν αἴνων καὶ τὰ τοῦ στίχου αὐτῶν), Δόξα, Καὶ νῦν, «Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις»· εἴσοδος μετ᾿ Εὐαγγελίου κ.τ.λ. ὡς προχθές· Εὐαγγέλιον «Τοῦ ᾿Ιησοῦ γενομένου ἐν Βηθανίᾳ» (Μτθ. κϛ΄ 6-16), καὶ καθεξῆς ἡ θ. λειτουργία τῶν προηγιασμένων δώρων.
Σήμερον κατ᾿ ἔθος γίνεται ἐν διαφόροις ναοῖς (πρωὶ ἢ ἑσπέρας) ἡ τέλεσις τοῦ ἱεροῦ εὐχελαίου.
ΤΥΠΟΣ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ
ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣ
† Μεγάλη Πέμπτη. «Τὸν ἱερὸν νιπτῆρα ἑορτάζομεν, τὸν μυστικὸν δεῖπνον, τὴν ὑπερφυᾶ προσευχὴν καὶ τὴν προδοσίαν αὐτήν».
Τὸ ἀπόγευμα τῆς μεγάλης Τετάρτης. Εἰς τὸ μικρὸν ἀπόδειπνον, μετὰ τὸ «῎Αξιόν ἐστι», τὸ τριῴδιον «᾿Ανώγεων ἐστρωμένον», εἰς προΰμνιον τὰ τροπάρια αὐτοῦ «Δόξα σοι, ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι»· μετὰ τὸ τρισάγιον κ.τ.λ., τὸ κοντάκιον «Τὸν ἄρτον λαβών», κ.τ.λ. ὡς συνήθως· εὐχὴ ἀπολύ σεως «᾿Ερχόμενος ὁ Κύριος» καί, μετὰ τὸ «Εὐξώμεθα», τὸ ἐπισφράγισμα «Δι᾿ εὐχῶν».
Σημείωσις. Εἰς τὸ ἀπόδειπνον ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ ΤΜΕ τὸ κοντάκιον «῾Υπὲρ τὴν πόρνην»· ἐφόσον ὅμως ἐν τῇ ἀκολουθίᾳ τοῦ ἀποδείπνου ἐψάλη κανὼν ἀναφερόμενος εἰς τὸν μυστικὸν δεῖπνον, ἡ ἀκρίβεια τῆς τάξεως ἀπαιτεῖ νὰ ψαλῇ τὸ κοντάκιον «Τὸν ἄρτον λαβών» (πρβλ. ΤΜΕ, Τυπ. Διάτ. Τριῳδίου §26, ἔνθα σημειοῦται τὸ κοντάκιον τῆς ἐπαύριον).
Εἰς τὸν ὄρθρον (ψαλλόμενον συνήθως τὴν ἑσπέραν τῆς μεγάλης Τε τάρτης). Εἰς τὸ «᾿Αλληλούια» τὸ τροπάριον «῞Οτε οἱ ἔνδοξοι μαθηταὶ» τρίς· εὐθὺς τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ ὄρθρου «῎Ηγγιζεν ἡ ἑορτὴ τῶν ἀζύμων» (Λκ. κβ΄ 1-39)· ὁ ν΄ χῦμα καὶ ὁ κανὼν «Τμηθείσῃ τμᾶται» εἰς 6 ἄνευ στίχου ἢ προϋμνίου τινός, ἀλλ᾿ εἰς τὰ δύο τελευταῖα τροπάρια ἑκάστης ᾠδῆς Δόξα, Καὶ νῦν, ψαλλομένου πάλιν τοῦ εἱρμοῦ ὡς καταβασίας ἐν τέλει ἑκά στης ᾠδῆς· ἀπὸ γ΄ ᾠδῆς τὰ μεσῴδια καθίσματα, ὡς ἐν τῷ Τριῳδίῳ· ἀφ᾿ f΄ τὸ ἐν τῷ Τριῳδίῳ κοντάκιον μετὰ τοῦ οἴκου καὶ τὰ συναξάρια τοῦ Μηναίου καὶ τοῦ Τριῳδίου· (ἀντὶ τοῦ «Τὴν τιμιωτέραν») ἡ θ΄ ᾠδὴ τοῦ κανόνος καὶ καταβασία ὁ εἱρμὸς «Ξενίας δε σποτικῆς»· ἐξαποστειλάριον «Τὸν νυμφῶνά σου βλέπω» τρίς, εἰς δὲ τοὺς αἴνους ἰδιόμελα 4 ἀνὰ μίαν, Δόξα, Καὶ νῦν, «῝Ον ἐκήρυξεν ἀμνόν»· «Σοὶ δόξα πρέπει», ἡ δοξολογία χῦμα κ.τ.λ. ὡς συνήθως· εἰς τὸν στίχον τῶν αἴνων ἰδιόμελα 4 εἰς τοὺς στίχους αὐτῶν, ὡς ἐν τῷ Τριῳδίῳ, Δόξα, «῾Ο τρόπος σου δολιότητος», Καὶ νῦν, «Μυσταγωγῶν σου, Κύριε»· «᾿Αγαθὸν τὸ ἐξομολογεῖσθαι», τρισάγιον κ.λπ., τὸ τροπάριον τῆς προφητείας τῆς α΄ ὥρας «῾Ο ῥαπισθεὶς ὑπὲρ γένους» χῦμα, ἡ προφητεία, ἡ ἐκτενὴς «᾿Ελέησον ἡμᾶς, ὁ Θεὸς» κ.τ.λ.· εὐχὴ ἀπολύσεως «῾Ο δι᾿ ὑπερβάλλουσαν ἀγαθότητα ὁδὸν ἀρίστην τὴν ταπεί νωσιν ὑποδείξας ἐν τῷ νίψαι τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν καὶ μέχρι σταυροῦ καὶ ταφῆς συγκαταβὰς ἡμῖν Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς Θεός».
Τὸ πρωὶ τῆς μεγάλης Πέμπτης
ὁ ἑσπερινὸς μετὰ τῆς θ. λειτουργίας τοῦ μεγ. Βασιλείου
Εἴδησις. Κατὰ τὴν προσκομιδὴν ἐξάγεται καὶ δεύτερος ἀμνός, ὅς, μετὰ τὸν ἐν τῇ θ. λειτουργίᾳ καθαγιασμὸν καὶ τὴν μετὰ τοῦτον προσεκτικὴν ἀποξήρανσιν αὐτοῦ, φυλάσσεται διὰ τὰς καθ᾿ ὅλον τὸ ἔτος ἀνάγκας τοῦ λογικοῦ ποιμνίου.
Μετὰ τὸ «Εὐλογημένη ἡ βασιλεία» καὶ τὸν προοιμιακόν, ἑσπέρια στιχηρὰ ἰδιόμελα 5 (τὰ τῶν αἴνων) εἰς 6, Δόξα, Καὶ νῦν, «Γέννημα ἐχιδνῶν»· εἴσοδος μετ᾿ Εὐαγγελίου, «Φῶς ἱλαρόν», τὰ ἀναγνώσματα, μικρὰ συναπτὴ μετ᾿ ἐκφωνήσεως «῞Οτι ἅγιος εἶ ὁ Θεὸς» καὶ τὸ τρισάγιον· ᾿Απόστολος μεγ. Πέμπτης, «᾿Εγὼ παρέλαβον ἀπὸ τοῦ Κυρίου» (Α΄ Κορ. ια΄ 23-32)· Εὐαγγέλιον ὁμοίως, «Οἴδατε ὅτι μετὰ δύο ἡμέρας τὸ Πάσχα γί νεται» (Μτθ. κϚ΄ 2-20, ᾿Ιω. ιγ΄ 3-17, Μτθ. κf΄ 21-39, Λκ. κβ΄ 43-44, Μτθ. κf΄ 40-κζ΄ 5), καὶ καθεξῆς ἡ θ. λειτουργία τοῦ μεγ. Βασιλείου· ἀντὶ χερουβικοῦ, τὸ τροπάριον «Τοῦ δείπνου σου τοῦ μυστικοῦ»· μετὰ τὸ «οὐ φίλημά σοι δώσω, καθάπερ ὁ ᾿Ιούδας», γίνεται ἡ μεγάλη εἴσοδος, ἧς πληρωθείσης συνεχίζει ὁ β΄ χορὸς «ἀλλ᾿ ὡς ὁ λῃστής...»· εἰς τὸ ᾿Εξαιρέτως «᾿Επὶ σοὶ χαίρει»· κοινωνικὸν «Τοῦ δείπνου σου τοῦ μυστικοῦ»· τὸ αὐτὸ καὶ ἀντὶ τοῦ «Εἴδομεν τὸ φῶς»· ὀπισθάμβωνος εὐχὴ «῾Ο εὐλογῶν τοὺς εὐλογοῦντάς σε»· εὐχὴ ἀπολύσεως «῾Ο δι᾿ ὑπερβάλλουσαν ἀγαθότητα ὁδὸν ἀρίστην τὴν ταπείνωσιν ὑποδείξας ἐν τῷ νίψαι τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν καὶ μέχρι σταυροῦ καὶ ταφῆς συγκαταβὰς ἡμῖν Χριστὸς ὁ ἀληθινός...».
Σημειώσςις.1) ῾Η εὐχὴ τῆς ἀπολύσεως «῾Ο δι᾿ ὑπερβάλλουσαν ἀγαθότητα» πα ρα μένει ἐν τῇ θ. λειτουργίᾳ τῆς μεγ. Πέμπτης ὡς κατάλοιπον τῆς παρασιωπωμένης ὑπὸ τοῦ τυπικοῦ ἀκολουθίας τοῦ νιπτῆρος, ἥ τις, συναπτομένη τῇ θ. λειτουργίᾳ, ἐπε τε λεῖτο μετὰ τὴν ὀπισθάμβωνον εὐχήν. Πάντως ὀρθῶς ἐκφωνεῖται σήμερον ὡς ἀπόλυσις τῆς θ. λειτουργίας, ἐπειδή, ἐκτὸς τῶν ψαλέντων εἰς τὸ ἀπόδειπνον χθὲς καὶ εἰς τὸν ὄρθρον τῆς σήμερον, ἔστω καὶ ἐλαχίστων, εἰς τὸν νιπτῆρα ἀναφερομένων τροπαρίων, εἰς τὴν θ. λειτουργίαν ἀναγινώσκεται τὸ Εὐαγγέλιον (ὡς ἀπαράβατον ἔθος) ἐκ τοῦ λειτουργικοῦ βιβλίου τοῦ ἱ. Εὐαγγελίου, εἰς ὃ περιλαμβάνεται ἡ περὶ τοῦ νιπτῆρος περικοπή (᾿Ιω. ιγ΄ 3-17).
2) ῎Εστω δὲ γνωστὸν ὅτι τὸ περιλαμβανόμενον Εὐαγγέλιον εἴς τινας παλαι οτέρας ἐκδόσεις τῆς ἰδιαιτέρας φυλλάδος τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης ῾Εβδομάδος εἶναι ἐλλιπές, ὡς περιλαμβάνον μόνον τὴν περικοπὴν ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον κf΄ 2-κζ΄ 2, οὐχὶ δὲ ἐνδιαμέσως καὶ τὰς τοιαύτας ᾿Ιω. ιγ΄ 3-17 καὶ Λκ. κβ΄ 43-44.
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΝ ΤΥΠΙΚΟΝ
ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ
† Μεγάλη Παρασκευή. «Τὰ ἅγια καὶ φρικτὰ πάθη τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ ἐπιτελοῦμεν, ἔτι δὲ μνείαν ποιούμεθα τῆς τοῦ εὐγνώμονος λῃστοῦ ἐν τῷ σταυρῷ ὁμολογίας».
Τὴν ἑσπέραν τῆς μεγάλης Πέμπτης ψάλλεται ὁ ὄρθρος τῆς ἀκολουθίας τῶν παθῶν τοῦ Κυρίου κατὰ τὴν ἐν τῷ Τριῳδίῳ τάξιν· [μετὰ τὸ ε΄ Εὐαγγέλιον καὶ δὴ μετὰ τὸ πέρας τοῦ ιδ΄ ἀντιφώνου, ὁ ἱερεὺς ἐκ φωνῶν ἀργῶς τὸ «Σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου» ἐξέρχεται ἐκ τῆς βορείας πύλης τοῦ ἱεροῦ μὲ τὸν Ἐσταυρωμένον καὶ λιτανεύει ἐρχόμενος εἰς τὸ μέσον τοῦ ναοῦ ἢ τοῦ σολέα·] μετὰ τὸ ιβ΄ Εὐαγγέλιον, «᾿Αγαθὸν τὸ ἐξομολογεῖσθαι», τρισάγιον κ.λπ., τὸ ἀπολυτίκιον «᾿Εξηγόρασας ἡμᾶς», ἡ ἐκτενὴς «᾿Ελέησον ἡμᾶς» κ.τ.λ.· εὐχὴ ἀπολύσεως «῾Ο ἐμπτυσμοὺς καὶ μάστιγας καὶ κολαφισμοὺς καὶ σταυρὸν καὶ θάνατον ὑπομείνας διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν, Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν».
Τῇ μεγάλῃ Παρασκευῇ πρωί, μετὰ τὸ «Εὐλογητὸς ὁ Θεός», «Βασι λεῦ οὐράνιε», τρισάγιον κ.λπ., ψάλλεται ἡ ἀκολουθία τῶν μεγάλων ὡρῶν, ἑκάστη τῶν ὁποίων ἄρχεται μετὰ τοῦ «Δεῦτε προσκυνήσωμεν» τρίς, κατὰ τὴν ἐν τῷ Τριῳδίῳ τάξιν· εἰς ἑκάστην ὥραν, κατὰ τὸν καιρὸν ἐν ᾧ ψάλλονται τὰ ἰδιόμελα τῶν ὡρῶν, ἐξέρχεται διὰ τῆς βορείας πύλης τοῦ ἱεροῦ βήματος ὁ διάκονος (ἢ ἐλλείψει τούτου ὁ ἱερεὺς) ἐνδυόμενος τὸν συνή θη μέλανα μανδύαν μετὰ θυμιατοῦ (κατζίου), προπορευομένου λαμ πα δούχου, καὶ θυμιᾷ τὸν λαόν (βλέπε Τ.Μ.Ε. σελ. 360, ὑποσημ. 45). Μετὰ τὸ ἰδιόμελον τῆς θ΄ ὥρας «῞Οτε σε σταυρῷ», ψάλλουσιν οἱ χοροὶ τὸ αὐτὸ ἰδιόμελον Δόξα, Καὶ νῦν, καὶ ὁ ἀναγνώστης (ἢ ὁ κανονάρχης) ἔρχεται εἰς τὸ μέσον τοῦ ναοῦ καὶ στὰς ἐνώπιον τοῦ ἐσταυρωμένου ἀπαγγέλλει εὐλαβῶς τὸ ἰδιόμελον «Σήμερον κρεμᾶται» εἰς τὸ ὕφος τοῦ Εὐαγγελίου λέγων τὸν μὲν στίχον «Σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου ὁ ἐν ὕδασι τὴν γῆν κρεμάσας» τρίς, ὡσαύτως καὶ τὸν στίχον «Προσκυνοῦμέν σου τὰ πάθη, Χριστὲ» τρίς, τοὺς δὲ λοιποὺς στίχους ἅπαντας ἀνὰ μίαν· εἶτα οἱ χοροὶ ψάλλουσι τὸ αὐτὸ ἰδιόμελον δίχορον. Μετὰ τὴν εὐχὴν τῆς θ΄ ὥρας «Δέ σπο τα Κύριε ᾿Ιησοῦ Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν», ἡ εὐχὴ τῆς (μικρᾶς) ἀπολύσεως «῾Ο ἐμπτυσμοὺς καὶ μάστιγας».
᾿Αμέσως μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῆς θ΄ ὥρας, ἄρχεται μετὰ τοῦ «Εὐλο γητὸς ὁ Θεὸς» ἡ ἀκολουθία τοῦ ἑσπερινοῦ τοῦ μεγάλου Σαββάτου, ἥ τις ψάλλεται ὡς ἀκριβῶς ἔχει ἐν τῷ Τριῳδίῳ· [ἀναγινωσκομένου τοῦ Εὐαγ γελίου παρὰ τοῦ διακόνου ἀπὸ τοῦ ἄμβωνος (ἢ –μὴ ὑπάρχοντος διακόνου–παρὰ τοῦ ἱερέως ἀπὸ τῶν βημοθύρων), ὁ (ἕτερος) ἱερεὺς εἰς τὸ «᾿Οψίας δὲ γε νομένης ἦλθεν ἄνθρωπος» ἐξέρχεται διὰ τῆς βορείας πύλης τοῦ ἱ. βή ματος καὶ ποιεῖ τὴν ἁποκαθήλωσιν (ἐὰν ὑπάρχῃ εἷς μόνον ἱερεὺς ἄνευ δια κόνου, ἡ ἀποκαθήλωσις τελεῖται παρ᾿ αὐτοῦ σιωπηρῶς μετὰ τὴν πλήρωσιν τοῦ ἱ. Εὐαγγελίου)]. Εἰς τὴν δέησιν (τὰ πληρωτικὰ) ἁμφότεροι οἱ χοροὶ μεταβαίνουσιν εἰς τὴν βορείαν θύραν τοῦ ἱ. βήματος, ἔνθα μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τῆς εὐχῆς τῆς κεφαλοκλισίας ἄρχονται τῶν στιχηρῶν τοῦ στίχου «῞Οτε ἐκ τοῦ ξύλου σε νεκρὸν» κ.λπ., Δόξα, Καὶ νῦν, τὸ ἰδιόμελον «Σὲ τὸν ἀναβαλλόμενον»· οἱ ἱερεῖς ἀσκεπεῖς καὶ ἐνδεδυμένοι φελόνια τελοῦσι τὴν περιφορὰν τοῦ ἐπιταφίου μετὰ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου ἐντὸς τοῦ ναοῦ, ἔρχονται εἰς τὸ μέσον αὐτοῦ, ἔνθα, ἀφοῦ ποιήσωσι τρεῖς κύκλους περὶ ηὐτρεπισμένον κουβούκλιον, τιθέασιν ἐν αὐτῷ τὸν ἐπιτάφιον καὶ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον· πληρωθέντος τοῦ ἰδιομέλου «Σὲ τὸν ἀναβαλλόμενον», «Νῦν ἀπολύεις», τρισάγιον κ.λπ. καὶ ἀπολυτίκια «῾Ο εὐσχήμων ᾿Ιωσήφ... κη δεύσας ἀπέθετο», Δόξα, Καὶ νῦν, «Ταῖς μυροφόροις γυναιξίν... ἐδείχθη ἀλ λότριος»· ὁ ἱερεὺς «Σοφία», «῾Ο ὢν εὐλογητός», ὁ ἀναγνώστης «Στερε ώσαι Κύριος ὁ Θεὸς» κ.λπ., καὶ ὁ ἱερεὺς τὴν εὐχὴν τῆς ἀπολύσεως «῾Ο δι᾿ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν τὰ φρικτὰ πάθη καὶ τὸν ζωοποιὸν σταυρὸν καὶ τὴν ἑκούσιον ταφὴν σαρκὶ καταδεξάμενος Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν».
ΤΥΠΙΚΗ ΔΙΑΤΑΞΙΣ
ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ
† Μέγα Σάββατον. «Τὴν θεόσωμον ταφὴν καὶ τὴν εἰς ᾅδου κάθοδον τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ ἑορτάζομεν».
Εἰς τὸν ὄρθρον (ψαλλόμενον εἴτε τὴν ἑσπέραν τῆς μεγ. Παρα σκευ ῆς, εἴτε τὴν 1ην πρωινὴν τοῦ μεγ. Σαββάτου). Μετὰ τὸ «Εὐλογητὸς ὁ Θεός», ὁ ἀναγνώστης τὸ τρισάγιον κ.λπ., τὰ τροπάρια «Σῶσον, Κύριε» κ.λπ. καὶ τὸν ἑξάψαλμον· εἰς τὸ «Θεὸς Κύριος» τὰ ἀπολυτίκια «῾Ο εὐσχήμων ᾿Ιωσήφ... κηδεύσας, ἀπέθετο», Δόξα, «῞Οτε κατῆλθες», Καὶ νῦν, «Ταῖς μυροφόροις γυναιξίν... ἐδείχθη ἀλλότριος»· μικρὰ συναπτὴ μετ᾿ ἐκφωνήσεως «῞Οτι σὸν τὸ κράτος» καὶ εὐθὺς τὰ καθίσματα «Σινδόνι καθαρᾷ», Δόξα, Καὶ νῦν, «᾿Εξέστησαν χοροί» (Τριῴδιον)· ὁ ν΄ χῦμα καὶ ὁ κανὼν «Κύματι θαλάσσης», μετὰ στίχου εἰς τὰ τροπάρια «Δόξα σοι, ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι», εἰς δὲ τὰ δύο τελευταῖα τροπάρια ἑκάστης ᾠδῆς Δόξα, Καὶ νῦν, ψαλλομένου καὶ πάλιν τοῦ εἱρμοῦ ἑκάστης ᾠδῆς ὡς κατα βασίας· ἀπὸ γ΄ ᾠδῆς τὸ μεσῴδιον κάθισμα «Τὸν τάφον σου, σωτήρ»· ἀφ᾿ Ϛ΄ τὸ κοντάκιον μετὰ τοῦ οἴκου καὶ τὰ συναξάρια· (ἀντὶ τοῦ «Τὴν τιμιω τέραν») ἡ θ΄ ᾠδὴ τοῦ κανόνος καὶ καταβασία ὁ εἱρμὸς «Μὴ ἐποδύρου μου»· εἶθ᾿ οὕτως ἐξέρχεται ἀπὸ τῶν βημοθύρων ὁ ἱερεύς, ἐνδεδυμένος ὁλόκληρον τὴν ἱερατικὴν στολὴν αὐτοῦ καὶ προχωρῶν πρὸς τὸ κουβούκλιον τοῦ ἐπιταφίου, πρὸ τοῦ ὁποίου καὶ θὰ παραμείνῃ –ἀφοῦ θυμιάσῃ τὸν ἐπιτάφιον καὶ πάντα τὸν λαὸν– μέχρι τῆς λιτανείας, ἄρχεται τῶν μεγαλυναρίων «῾Η ζωὴ ἐν τάφῳ», ἅ τινα συνεχίζονται παρὰ τῶν χορῶν. Μετὰ τὴν πλήρωσιν τῆς α΄ στάσεως μικρὰ συναπτὴ μετ᾿ ἐκφωνήσεως «῞Οτι ηὐλόγηται», μεθ᾿ ἣν ἄρχεται τῆς β΄ στάσεως «῎Αξιόν ἐστι»· μετ᾿ αὐτήν, μικρὰ συναπτὴ μετ᾿ ἐκφωνήσεως «῞Οτι ἅγιος εἶ ὁ Θεὸς ἡμῶν» καὶ ἄρχεται τῆς γ΄ στάσεως τῶν μεγαλυναρίων «Αἱ γενεαὶ πᾶσαι», ἐν τέλει τῆς ὁποίας μικρὰ συναπτὴ μετ᾿ ἐκφωνήσεως «Σὺ γὰρ εἶ ὁ βασιλεύς»· εὐθὺς τὰ ἀνα στά σιμα εὐλογητάρια, συναπτὴ μικρά, ἐκφώνησις «῞Οτι σὲ αἰνοῦσι» καὶ οἱ χοροὶ ἐξ ὑπαμοιβῆς «῞Αγιος Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν» τρίς, εἰς δὲ τοὺς αἴνους στιχηρὰ ἰδιόμελα 4, «Σήμερον συνέχει τάφος» κ.λπ., Δόξα, «Τὴν σήμερον μυστικῶς», Καὶ νῦν, «῾Υπερευλογημένη», δοξολογία μεγάλη, εἰς τὸ τρισ ά γιον τῆς ὁποίας, ψαλλόμενον ᾀσματικῶς, γίνεται μετὰ πομπῆς ἡ λιτάνευσις τοῦ ἐπιταφίου καὶ τοῦ Εὐαγγελίου [τῶν χορῶν ψαλλόντων μετὰ μέλους ἀργοῦ καὶ κατανυκτικῶς τὸ ἰδιόμελον «Τὸν ἥλιον κρύψαντα»].
Σημειωτέον ὅτι κανονικῶς λιτανεύεται μόνον ὁ ἐπιτάφιος καὶ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ ὄχι –κατὰ τὴν νεωτέραν συνήθειαν–καὶ τὸ κουβούκλιον αὐ τοῦ.
῞Αμα τῇ ἐπανόδῳ ἐν τῷ ναῷ (τοῦ Κουβουκλίου παραμείναντος εἰς τὸν σολέα) ὁ ἱερεὺς κρατῶν τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον καὶ προπορευόμενος τῶν κρατούντων τῶν ἐπιτάφιον εἰσέρχεται εἰς τὸ ἅγιον βῆμα καὶ ἐκφωνεῖ· «Πρόσσχωμεν», «Εἰρήνη πᾶσι», «Σοφία»· ψαλλομένων δὲ τῶν τροπαρίων «῞Οτε κατῆλθες», «Ταῖς μυροφόροις γυναιξίν... ἐδείχθη ἀλλότριος», «῾Ο εὐσχήμων ᾿Ιωσήφ... κηδεύσας ἀπέθετο» θυμιᾷ κύκλῳ τὴν Ἁγίαν Τράπεζαν, ἐφ᾿ ἧς εἰς τὸ «κηδεύσας ἀπέθετο» τίθησι τὸν ἐπιτάφιον· εὐθὺς ὁ ἀναγνώ στης τὸ τροπάριον τῆς προφητείας «῾Ο συνέχων τὰ πέρατα» χῦμα, τὸ προκείμενον, τὴν προφητείαν, τὸν ᾿Απόστολον «Μικρὰ ζύμη» (Α΄ Κορ. ε΄ 6-8, Γαλ. γ΄ 13-14)· ὁ ἱερεὺς ἀπὸ τῶν βημοθύρων τὸ (ιβ΄) Εὐαγγέλιον «Τῇ ἐπαύριον» (Μτθ. κζ΄ 62-66)· εἶτα ἡ ἐκτενὴς «Εἴπωμεν πάντες», ἡ δέησις καὶ μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τῆς εὐχῆς τῆς κεφαλοκλισίας ἡ εὐχὴ τῆς ἀπολύσεως «῾Ο δι᾿ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, τὰ φρικτὰ πάθη καὶ τὸν ζωοποιὸν σταυρὸν καὶ τὴν ἑκούσιον ταφὴν σαρκὶ καταδεξάμενος».
Σημειώσεις. 1. ᾿Απὸ τῆς σήμερον μέχρι τῆς θ΄ ὥρας τῆς ἀποδόσεως τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα εἴθισται ὁ ἐπιτάφιος νὰ παραμένῃ ἐπὶ τῆς ἁγίας τραπέζης, καὶ ὁ ἐσταυρωμένος (ἐκτὸς τοῦ σταυροῦ) κεκαλυμμένος ὑπὸ λευκῆς σινδόνος καὶ τιθέμενος ἔναντι τῆς ἁγίας τραπέζης.
2. ᾿Εὰν ἀναγνωσθῶσιν αἱ ὧραι, αὗται λέγονται λιτῶς μετὰ τῆς αὐτῆς ἀπο λύσεως ὡς ἐν τῷ ὄρθρῳ «῾Ο δι᾿ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν τὰ φρικτὰ πάθη» κ.τ.λ..
Τὸ πρωὶ τοῦ μεγάλου Σαββάτου
ὁ ἑσπερινὸς μετὰ τῆς θ. λειτουργίας τοῦ μεγ. Βασιλείου
Μετὰ τὸ «Εὐλογημένη ἡ βασιλεία» καὶ τὸν προοιμιακόν, εἰς στίχους 8, ἑσπέρια στιχηρὰ ἀναστάσιμα τοῦ α΄ ἤχου 4 «Τὰς ἑσπερινὰς ἡμῶν εὐχάς», «Κυκλώσατε, λαοί, Σιών», «Δεῦτε λαοὶ ὑμνήσωμεν», «Τῷ πάθει σου, Χριστὲ» καὶ ἰδιόμελα τῆς ἡμέρας 3 «Σήμερον ὁ ᾅδης στένων βοᾷ» κ.λπ. εἰς 4, Δόξα, τὸ ἕτερον ἰδιόμελον τῆς ἡμέρας «Τὴν σήμερον μυστι κῶς», Καὶ νῦν, τὸ α΄ θεοτοκίον «Τὴν παγκόσμιον δόξαν»· εἴσοδος μετ᾿ Εὐαγ γελίου, «Φῶς ἱλαρὸν» καὶ τὰ ἀναγνώσματα (τὸ α΄ «᾿Εν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεός», τὸ δ΄ «᾿Εγένετο λόγος Κυρίου» καὶ τὸ ιε΄ «῎Ετους ὀκτω και δεκάτου»)· εὐθὺς εἰς ἦχον α΄ «Τὸν Κύριον ὑμνεῖτε», ὃ ἐπαναλαμβάνουσιν οἱ χοροὶ ἐφύμνιον εἰς ἕνα ἕκαστον στίχον τῆς η΄ βιβλικῆς ᾠδῆς «Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ ἔργα», ὡς ἔχει ἐν τῷ Τριῳδίῳ. Eἶθ᾿ οὕτω συναπτὴ μικρὰ καὶ ἐκφώνησις «῞Οτι ἅγιος εἶ»· ἀντὶ τρισαγίου, «῞Οσοι εἰς Χριστόν»· ᾿Από στολος –μετὰ τοῦ προκειμένου αὐτοῦ– μεγ. Σαββάτου, «῞Οσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθημεν» (῾Ρωμ. Ϛ΄ 3-11)· ἀντὶ ἀλληλουιαρίου ψάλλεται, παρὰ τοῦ ἐξερχομένου διὰ τῶν ἀνοιγομένων βημοθύρων καὶ σκορπίζοντος ἄνθη ἐν τῷ ναῷ ἱερέως, εἰς ἦχον βαρὺν τὸ ψαλμικὸν «᾿Ανάστα ὁ Θεός», ὃ ἐπανα λαμβάνουσιν οἱ χοροὶ ἐφύμνιον τῶν στίχων τοῦ πα΄ ψαλμοῦ «῾Ο Θεὸς ἔστη ἐν συναγωγῇ», κατὰ τὴν ἐν τῷ Τριῳδίῳ τάξιν· εἶτα τὸ Εὐαγγέλιον «᾿Οψὲ Σαββάτων» (Μτθ. κη΄ 1-20) καὶ καθεξῆς ἡ θ. λειτουργία τοῦ μεγ. Βασι λείου· ἀντὶ χερουβικοῦ ὁ ἀρχαῖος ὕμνος «Σιγήσατω πᾶσα σάρξ» (ἡ εἴσοδος γίνεται μετὰ τὴν φράσιν αὐτοῦ «πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας»)· εἰς τὸ ᾿Εξαιρέτως «᾿Επὶ σοὶ χαίρει»· κοινωνικὸν «᾿Εξηγέρθη ὡς ὁ ὑπνῶν Κύριος καὶ ἀνέστη σῴζων ἡμᾶς· ἀλληλούια»· ἀντὶ τοῦ Εἴδομεν τὸ φῶς εἱρ μολογικῶς εἰς ἦχον β΄
«Μνήσθητι εὔσπλαγχνε καὶ ἡμῶν, καθὼς ἐμνημόνευσας τοῦ λῃ στοῦ, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν»·
«Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου»· εὐχὴ ἀπολύσεως «῾Ο ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν».
