ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΝ ΤΥΠΙΚΟΝ
ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ
ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ
ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΑΚΑΙΝΗΣΙΜΟΥ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
ΤΥΠΙΚΟΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ
ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ
† ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΣΧΑ. «ΤΗΝ ΖΩΗΦΟΡΟΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΝ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΕΟΡΤΑΖΟΜΕΝ».
Τῷ μεγάλῳ Σαββάτῳ ἑσπέρας. ῾Η παννυχίς. Περὶ ὥραν 11ην μ.μ. τὸ μεσονυκτικὸν τῆς ᾿Αναστάσεως (τυπικὸν Πεντηκοσταρίου §1) οὕτως: «Εὐλογητὸς ὁ Θεός», «Δόξα σοι, ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι», «Βασιλεῦ οὐ ρά νιε» κ.λπ., «Κύριε, ἐλέησον» (ιβ΄), Δόξα, Καὶ νῦν, «Δεῦτε προσκυ νή σωμεν» γ΄, ὁ ν΄ ψαλμὸς χῦμα, μεθ᾿ ὃν οἱ χοροὶ ψάλλουσι τὸν κανόνα τοῦ μεγ. Σαβ βάτου «Κύματι θαλάσσης» μετὰ στίχου εἰς τὰ τρο πάρια «Δόξα σοι, ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι», εἰς δὲ τὰ δύο τελευταῖα ἑκάστης ᾠδῆς Δόξα, Καὶ νῦν, μὴ ἐπαναλαμβάνοντες1 ἐν τέλει ἑκάστης ᾠδῆς τὸν εἱρμὸν αὐτῆς· πληρωθέντος τοῦ κανόνος, τρισάγιον κ.λπ., τὸ ἀνα στά σιμον ἀπολυτίκιον «῞Οτε κα τῆλ θες», «Κύριε, ἐλέησον» (μ΄), Δόξα, Καὶ νῦν, «Τὴν τιμιωτέραν», ὁ ἱερεὺς τὴν ἐκτενῆ «᾿Ελέησον ἡμᾶς, ὁ Θεός, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου» καὶ μετὰ τὴν ἐκ φώνησιν αὐτῆς «῞Οτι ἐλεήμων», τὸ δοξολογικὸν προοίμιον τῆς ἀπολύσεως «Δόξα σοι, Χριστὲ ὁ Θεός», ὁ ἀναγνώστης Δόξα, Καὶ νῦν, «Κύριε, ἐλέ ησον» (γ΄), «Εὐλόγησον» καὶ ὁ ἱερεύς, ἀνοιγομένων τῶν βημοθύρων, ἐκ φωνεῖ τὴν εὐχὴν τῆς (μικρᾶς) ἀπολύσεως «῾Ο ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν», μεθ᾿ ἣν εἰσέρχεται εἰς τὸ ἅγιον βῆμα, κλειομένων τῶν βημοθύρων.
ΕΠΙΣΗΜΕΙΩΣΙΣ
1. Οἱ εἱρμοὶ δὲν ἐπαναλαμβάνονται εἰς τὸ τέλος ἑκάστης ᾠδῆς ὡς καταβασίαι, διότι εἰς τὴν ἀκολουθίαν τοῦ μεσονυκτικοῦ οὐδέποτε ψάλλονται καταβασίαι.
Εἴδησις. ᾿Απὸ τῆς σήμερον (Κυριακῆς τοῦ Πάσχα) μέχρι τῆς Κυριακῆς τῆς Πεντηκοστῆς τὸ «Βασιλεῦ οὐράνιε» οὐ λέγεται.
῾Η τελετὴ τῆς ἀναστάσεως
῾Ο ἱερεὺς ἐνδεδυμένος ὁλόκληρον τὴν ἱερατικὴν στολὴν καὶ κρατῶν ἐν μὲν τῇ δεξιᾷ χειρὶ τὸ ἱ. Εὐαγγέλιον, ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ λαμπάδα ἀνημ μένην ἐκ τῆς ἐν τῷ ἱ. βήματι καιομένης ἀκοιμήτου κανδήλας, ἐξέρχεται, ἀνοι γομένων τῶν βημοθύρων, τοῦ ἁγίου βήματος καὶ καλεῖ τὸν λαόν, ὅπως ἀνάψῃ τὰς λαμπάδας του, ψάλλων πρὸς τοῦτο εἰς ἦχον πλ. α΄ τὸν ὕμνον «Δεῦτε λάβετε φῶς ἐκ τοῦ ἀνεσπέρου φωτὸς καὶ δοξάσατε Χριστὸν τὸν ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν», ὃν ἐπαναλαμβάνουσιν οἱ χοροὶ ἐξ ὑπαμοιβῆς, ἕως οὗ πᾶς ὁ λαὸς λάβῃ τὸ ἱ. φῶς· εἶθ᾿ οὕτως ὁ ἱερεὺς ψάλλων τὸ ἀναστάσιμον στιχηρὸν «Τὴν ἀνάστασίν σου, Χριστὲ σωτὴρ» ἐξέρχεται μετὰ πομπῆς τοῦ ναοῦ, ἵσταται πρὸ ηὐτρεπισμένου τετραποδίου, ἀποτίθησιν ἐπ᾿ αὐτοῦ τὸ ἱ. Εὐαγγέλιον καί, ἀφοῦ θυμιάσῃ αὐτό, ἀναγινώσκει κατὰ τὴν οἰκείαν τάξιν τὸ β΄ ἑωθινὸν «Διαγενομένου τοῦ Σαββάτου» (Μρ. ιf΄ 1-8), ἐν τέλει τοῦ ὁποίου οἱ χοροὶ δοξολογοῦσι τὸν ἀναστάντα Κύριον μετὰ τοῦ «Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι»· εὐθὺς ἄρχεται
῾Ο ὄρθρος. ῾Ο ἱερεὺς ἀφοῦ θυμιάσῃ τρὶς τὸ ἐπὶ τοῦ τετραποδίου κείμενον ἱ. Εὐαγγέλιον, ἐκφωνεῖ «Δόξα τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσίῳ», ὁ α΄ χορὸς «᾿Αμὴν» καὶ ὁ ἱερεὺς ψάλλει εἰς ἦχον πλ. α΄ τὸ ἀναστάσιμον τροπάριον «Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν» τρίς· εἶτα θυμιῶν κύκλῳ τὸν λαὸν λέγει ἐμμελῶς τοὺς 4 στίχους «᾿Αναστήτω ὁ Θεὸς» κ.λπ. καὶ τοὺς δύο στίχους τῆς μικρᾶς δοξολογίας Δόξα, Καὶ νῦν, μεθ᾿ ἕκαστον τῶν ὁποίων οἱ χοροὶ ψάλλουσιν ἐξ ὑπαμοιβῆς τὸ τροπάριον «Χριστὸς ἀνέστη»· εἶτα ὁ ἱερεὺς γεγονωτέρᾳ τῇ φωνῇ αὖθις «Χριστὸς ἀνέστη» καὶ οἱ χοροὶ τὸ ἀκρο τε λεύτιον αὐτοῦ «καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος»· εὐθὺς συνα πτὴ μεγάλη καὶ μετὰ τὴν ἐκφώνησιν αὐτῆς «῞Οτι πρέπει σοι πᾶσα δόξα» εἰσοδεύει ὁ ἱερεὺς εἰς τὸν ναὸν ψάλλων τὸν εἱρμὸν τῆς α΄ ᾠδῆς τοῦ κα νόνος τοῦ Πάσχα «᾿Αναστάσεως ἡμέρα»· τὸν κανόνα συνεχίζουσιν οἱ χοροὶ ψάλλοντες αὐτὸν εἰς 6, ἤτοι τὸν εἱρμὸν δὶς καὶ τὰ δύο ἢ τρία τροπάρια ἑκάστης ᾠδῆς εἰς 4, δύο τροπάρια εἰς τὸ προΰμνιον «Δόξα τῇ ἁγίᾳ ἀναστάσει σου, Κύριε», εἰς τὸ Δόξα, τὸ τρίτον, καὶ εἰς τὸ Καὶ νῦν, τὸ τέ ταρτον, εἶτα πάλιν τὸν εἱρμὸν τῆς ᾠδῆς καταβασία, τὰ τροπάρια «Χριστὸς ἀνέστη» τρὶς καὶ «᾿Αναστὰς ὁ ᾿Ιησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου» ἅπαξ· μεθ᾿ ἑκάστην ᾠδὴν γίνεται μικρὰ συναπτὴ μετ᾿ ἐκφωνήσεως:
μετὰ τὴν α΄ ᾠδὴν «῞Οτι σὸν τὸ κράτος...»
μετὰ τὴν γ΄ ᾠδὴν «῞Οτι σὺ εἶ ὁ Θεὸς ἡμῶν...»
μετὰ τὴν δ΄ ᾠδὴν «῞Οτι ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος...»
μετὰ τὴν ε΄ ᾠδὴν «῞Οτι ἡγίασται καὶ δεδόξασται...»
μετὰ τὴν f΄ ᾠδὴν «Σὺ γὰρ εἶ ὁ βασιλεύς...»
μετὰ τὴν ζ΄ ᾠδὴν «Εἴη τὸ κράτος τῆς βασιλείας σου...»
μετὰ τὴν η΄ ᾠδὴν «῞Οτι ηὐλόγηταί σου τὸ ὄνομα...»
ἀπὸ γ΄ ᾠδῆς ἡ ὑπακοὴ «Προλαβοῦσαι τὸν ὄρθρον».
᾿Αφ᾿ f΄ τὸ κοντάκιον μετὰ τοῦ οἴκου τῆς ἑορτῆς, τὰ συναξάρια τοῦ μηναίου καὶ τοῦ Πεντηκοσταρίου καὶ εὐθὺς «᾿Ανάστασιν Χριστοῦ» τρὶς καὶ «᾿Αναστὰς ὁ ᾿Ιησοῦς» ἐπίσης τρὶς χῦμα· εἰς τὴν ἐκφώνησιν «Τὴν Θεοτόκον καὶ μητέρα» ἀντὶ τῆς στιχολογίας τῆς ᾠδῆς τῆς Θεοτόκου ψάλλονται τὰ μεγαλυνάρια τῆς ἑορτῆς μετ᾿ ἐφυμνίων τὸν εἱρμὸν καὶ τὰ τροπάρια τῆς θ΄ ᾠδῆς τοῦ κανόνος, ὡς ἑξῆς:
Μεγάλυνον, ψυχή μου, τὸν ἐθελουσίως παθόντα καὶ ταφέντα καὶ ἐξαναστάντα τριήμερον ἐκ τάφου· Φωτίζου, φωτίζου...
Μεγάλυνον, ψυχή μου, τὸν ἐξαναστάντα τριήμερον ἐκ τάφου Χριστὸν τὸν ζωοδότην· Φωτίζου, φωτίζου...
Χριστὸς τὸ καινὸν Πάσχα, τὸ ζωόθυτον θῦμα, ἀμνὸς Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν κόσμου· ῍Ω θείας, ὢ φίλης...
Σήμερον πᾶσα κτίσις ἀγάλλεται καὶ χαίρει, ὅτι Χριστὸς ἀνέστη καὶ ᾅδης ἐσκυλεύθη· ῍Ω θείας, ὢ φίλης..
Δόξα· Μεγάλυνον, ψυχή μου, τῆς τρισυποστάτου καὶ ἀδιαιρέτου θεότητος τὸ κράτος· ῍Ω Πάσχα τὸ μέγα...
Καὶ νῦν· Χαῖρε, παρθένε, χαῖρε, χαῖρε, εὐλογημένη, χαῖρε, δεδο ξασμένη, σὸς γὰρ υἱὸς ἀνέστη τριήμερος ἐκ τάφου· ῍Ω Πάσχα τὸ μέγα...
Εἶτα καταβασία «῾Ο ἄγγελος ἐβόα τῇ κεχαριτωμένῃ, ἁγνὴ παρθένε, χαῖρε καὶ πάλιν ἐρῶ, χαῖρε, ὁ σὸς υἱὸς ἀνέστη τριήμερος ἐκ τάφου· Φωτίζου, φωτίζου», τὰ τροπάρια «Χριστὸς ἀνέστη» γ΄ καὶ «᾿Αναστὰς ὁ ᾿Ιησοῦς» ἅπαξ, καὶ γίνεται μικρὰ συναπτὴ μετ᾿ ἐκφωνήσεως «῞Οτι σὲ αἰνοῦσιν»· ἐξαποστειλάριον «Σαρκὶ ὑπνώσας» τρίς· εἰς τοὺς αἴνους, εἰς στίχους 4, στιχηρὰ ἀναστάσιμα 4 «῾Υμνοῦμέν σου, Χριστέ, τὸ σωτήριον πάθος» κ.λπ. καὶ εἰς τοὺς στίχους αὐτῶν τὰ 4 στιχηρὰ τοῦ Πάσχα «Πάσχα ἱερὸν» κ.λπ., Δόξα, Καὶ νῦν, «᾿Αναστάσεως ἡμέρα», εἶτα τὸ «Χριστὸς ἀνέστη» (γ΄)· εὐθὺς2 δ᾿ ὁ ἱερεὺς ἀναγινώσκει τὸν κατηχητικὸν λόγον ᾿Ιωάν νου τοῦ Χρυσοστόμου «Εἴ τις εὐσεβὴς καὶ φιλόθεος», μεθ᾿ ὃν ὁ α΄ χορὸς ψάλλει τὸ ἀπολυτίκιον «῾Η τοῦ στόματός σου καθάπερ πυρσός».
Εἰς τὴν λειτουργίαν. Τὸ «Χριστὸς ἀνέστη» δεκάκις, ὡς προ δε δήλωται· ἀντίφωνα τῆς ἑορτῆς μετὰ τῶν ἐφυμνίων αὐτῶν· εἰσοδικὸν «᾿Εν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν... Σῶσον ἡμᾶς... ὁ ἀναστάς»· μετὰ τὴν εἴσοδον, τὸ τροπάριον «Χριστὸς ἀνέστη», ἡ ὑπακοὴ «Προλαβοῦσαι τὸν ὄρθρον» καὶ τὸ ἀναστάσιμον κοντάκιον «Εἰ καὶ ἐν τάφῳ»· ἀντὶ τρισαγίου, «῞Οσοι εἰς Χριστόν»· ᾿Απόστολος Κυρ. Πάσχα, «Τὸν μὲν πρῶτον λόγον» (Πρξ. α΄ 1-9)· Εὐαγγέλιον ὁμοίως, «᾿Εν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος» (᾿Ιω. α΄ 1-17), καὶ καθεξῆς ἡ θ. λειτουργία τοῦ ἱ. Χρυσοστόμου· εἰς τὸ ᾿Εξαιρέτως «῾Ο ἄγ γελος ἐβόα... Φωτίζου, φωτίζου»· κοινωνικὸν3 «Σῶμα Χριστοῦ μετα λά βετε, πηγῆς ἀθανάτου γεύσασθε»· «Χριστὸς ἀνέστη» ἅπαξ· τὸ αὐτὸ τρὶς ἀντὶ τοῦ «Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου», εἶτα «Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν», «Εὐλογία Κυρίου καὶ ἔλεος», τὴν εὐχὴν τῆς ἀπολύσεως «῾Ο ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν», ἥ τις καὶ ἐπισφραγίζεται (καταλιμπανομένου τοῦ «Δι᾿ εὐχῶν») ὡς ἑξῆς· ὁ ἱερεὺς ἵσταται πρὸ τῶν βημοθύρων φέρων ἀνημμένην λαμπάδα καὶ ἐκφωνεῖ «Χριστὸς ἀνέστη», καὶ ὁ λαὸς ἀποκρίνεται «᾿Αληθῶς ἀνέστη» (τοῦτο ἐπαναλαμβάνεται τρίς), εἶτα ὁ ἱερεὺς «Δόξα τῇ αὐτοῦ τριημέρῳ ἐγέρσει», καὶ ὁ λαὸς «Προσκυνοῦμεν αὐτοῦ τὴν τριήμερον ἔγερσιν» (τρίς)· εἶθ᾿ οὕτως ὁ ἱερεὺς ψάλλει ἢ ἐκφωνεῖ ὁλόκληρον τὸ «Χριστὸς ἀνέστη», τοῦ λαοῦ ἀντιφωνοῦντος ἐν τέλει αὐτοῦ «᾿Αληθῶς ἀνέστη ὁ Κύριος».
ΕΠΙΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
2. Τὸ Τ.Μ.Ε. ὁρίζει τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ κατηχητικοῦ λόγου τοῦ ἱ. Χρυσοστόμου πρὸ τῆς ἀπολύσεως τῆς λειτουργίας, εἶναι ὅμως ὄχι μόνον ὀρθὸν ἀλλὰ καὶ σκόπιμον ὅπως ὁ κατηχητικὸς οὗτος λόγος ἐκφωνῆται εἰς τὴν ἐν τοῖς παλαιοῖς τυπικοῖς μαρτυρουμένην θέσιν αὐτοῦ, ἐν τῷ τέλει τοῦ ὄρθρου (ἢ τουλάχιστον πρὸ τῆς θ. Κοινωνίας), πρὸς πραγ μά τωσιν τοῦ πρακτικοῦ σκοποῦ, δι᾿ ὃν ὁ μὲν ἱερὸς συγγραφεὺς συνέθεσε καὶ ἐξεφώνησεν αὐτόν, οἱ δὲ πατέρες τῆς ᾿Εκκλησίας ἐθέσπισαν τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ σήμερον. ᾿Ιστέον ὅτι ἀνα γινώσκεται ὁ κατηχητικὸς οὗτος λόγος καὶ ψάλλεται μετ᾿ αὐτὸν τὸ ἀπολυτίκιον τοῦ ἱ. Χρυσοστόμου μόνον σήμερον.
3. Τὸ κοινωνικὸν «Σῶμα Χριστοῦ», μὴ ὂν ψαλμικὸς στίχος, ἀλλ᾿ ἐλευθέρα σύν θεσις κατὰ τὸ πνεῦμα μὲν τῆς Βίβλου συντεταγμένη, οὐχὶ ὅμως καὶ αὐτολεξεὶ ἐξ αὐτῆς εἰλημμένη, δὲν ἐπισφραγίζεται μετὰ τοῦ ᾿Αλληλούια.
Εἰδήσεις. 1. ῾Η τάξις αὐτὴ τῆς θ. λειτουργίας τηρεῖται καθ᾿ ἅπασαν τὴν δια καινήσιμον ἑβδομάδα, παραλειπομένων ἐξ αὐτῆς τοῦ κατηχητικοῦ λόγου, τοῦ ἀπο λυ τικίου τοῦ ἱ. Χρυσοστόμου, καὶ τῶν ἀναγνωσμάτων.
2. ᾿Απὸ σήμερον ἕως τοῦ Σαββάτου τῆς διακαινησίμου ἑβδομάδος εἰς τὸν ἑσπερινὸν Ψαλτήριον οὐκ ἀναγινώσκεται καὶ τὸ «Νῦν ἀπολύεις» μετὰ τοῦ τρισα γίου καταλιμπάνεται· εἰς δὲ τὸ τέλος τοῦ ὄρθρου καταλιμπάνεται ἡ δοξολογία· εἰς τὴν θείαν λειτουργίαν ἀντὶ τοῦ «Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου» ψάλλεται τρὶς τὸ «Χριστὸς ἀνέστη» συνήθως εἰς ἦχον β΄ στιχηραρικόν.
3. ᾿Εὰν γένηται ἐν τῇ διακαινησίμῳ αὕτη ἑβδομάδι ἀρτοκλασία, ἀντὶ τοῦ «Θεο τόκε Παρθένε» ψάλλεται τὸ «Χριστὸς ἀνέστη» (ΤΜΕ σελ. 11).
4. ᾿Επίσης κατὰ τὴν διακαινήσιμον ἑβδομάδα ἀντὶ τῆς συνήθους νεκρωσίμου ἀκολουθίας ψάλλεται ἡ ἀναστάσιμος νεκρώσιμος ἀκολουθία (ὅρα εἰς Εὐχολόγιον).
5. Τὰ ἀντίφωνα τοῦ Πάσχα καὶ τὸ εἰσοδικὸν «᾿Εν ᾿Εκκλησίαις εὐλογεῖτε» εἴθισται νῦν νὰ «ψάλλωνται ἀπαράλλακτα καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν μέχρι τῆς ἀποδόσεως· καί τοι τὰ ἀρχαῖα τυπικὰ ἀπὸ τῆς Κυριακῆς τοῦ ᾿Αντιπάσχα διατάττουσιν ἔναρξιν τῶν τυπικῶν καὶ μακαρισμῶν, καὶ ἀντὶ εἰσοδικοῦ ὁρίζουσι τὸ “Δεῦτε προσκυνήσωμεν... ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν”» (ἐκ τοῦ τυπικοῦ τοῦ Γ. Βιολάκη, προθεωρία §37).
6. Εἴθισται ἀπὸ σήμερον μέχρι τῆς ἀποδόσεως τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα αἱ ἀκολουθίαι ἅπασαι ἀντὶ τοῦ «Δι᾿ εὐχῶν» νὰ ἐπισφραγίζωνται διὰ τοῦ ὕμνου «Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν».
7. ᾿Απὸ σήμερον μέχρι τῆς ἀποδόσεως τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα οἱ ἱερεῖς τιθέασι τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον ἀντεστραμμένον, διὰ νὰ φαίνεται ἡ εἰκὼν τῆς ἀναστάσεως.
8. ᾿Απὸ σήμερον μέχρι τῆς θ΄ ὥρας τῆς ἀποδόσεως τοῦ Πάσχα ἀντὶ τοῦ «Εἴδο μεν τὸ φῶς» ψάλλεται εἰς πάσας τὰς θείας λειτουργίας τὸ «Χριστὸς ἀνέστη».
9. ᾿Απὸ σήμερον μέχρι τῆς θ΄ ὥρας τῆς ἀποδόσεως τοῦ Πάσχα εὐχὴ τῆς ἀπο λύσεως λέγεται «῾Ο ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν».
10. Ἀπὸ σήμερον μέχρι τοῦ Σαββάτου τῆς διακαινησίμου, ὡς καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀποδόσεως τοῦ Πάσχα, ἀντὶ ὡρῶν, ἀποδείπνου καὶ μεσονυκτικοῦ λέγεται ἡ ἐναρ κτή ριος ἀκολουθία, ἣν βλέπε ἐν τῷ Ὡρολογίῳ.
ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΙΣ
Αἱ ἐφεξῆς τυπικαὶ διατάξεις τῶν ἡμερῶν ἀπὸ Δευτέρας ἕως Σαβ βάτου τῆς διακαινησίμου ἑβδομάδος ἰσχύουν, ἐφόσον οὐ τύχοι μνήμη ἑορταζομένου ἁγίου ἐν αὐταῖς.
ΤΥΠΙΚΟΝ
ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΤΗΣ ΔΙΑΚΑΙΝΗΣΙΜΟΥ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
† Δευτέρα τῆς διακαινησίμου. ῏Ηχος β΄.
Τῇ Κυριακῇ τοῦ Πάσχα ἑσπέρας. ᾿Αντὶ τῆς θ΄ ὥρας ἡ ἐναρκτήριος ἀκο λουθία τοῦ Πάσχα.
Εἰς τὸν ἑσπερινόν. Μετὰ τὸ «Δόξα τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσίῳ» τὸ «Χρι στὸς ἀνέστη» δεκάκις, ὡς εἰς τὸν ὄρθρον. Εἰς τὸ «Κύριε ἐκέκραξα» ἑσπέρια 6 στιχηρὰ ἀναστάσιμα, Δόξα, «Τὸν σωτήριον ὕμνον», Καὶ νῦν, τὸ α΄ θεοτοκίον τοῦ ἤχου «Παρῆλθεν ἡ σκιὰ τοῦ νόμου»· εἴσοδος μετ᾿ Εὐαγ γελίου, «Φῶς ἱλαρὸν» καὶ τὸ μέγα προκείμενον «Τίς Θεὸς μέγας» κατὰ τὴν ἐν τῷ Πεντηκοσταρίῳ τάξιν· εὐθὺς «Καὶ ὑπὲρ τοῦ καταξιωθῆναι ἡμᾶς» καὶ κατὰ τὴν οἰκείαν τάξιν ὁ ἱερεὺς ἀναγινώσκει ἀπὸ τῶν βημοθύρων τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ λυχνικοῦ τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα «Οὔσης ὀψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ» (᾿Ιω. κ΄ 19-25), τὸ ὁποῖον, ἐφόσον καθίσταται δυνατόν, ἐπαναλαμ βάνεται καὶ παρ᾿ ἄλλων κατὰ τὰς ὡρισμένας περιόδους αὐτοῦ εἰς δια φό ρους γλώσσας· μετὰ τὴν πλήρωσιν τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ α΄ χορὸς «Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι», ἡ ἐκτενής, τὸ «Καταξίωσον» κ.τ.λ., ὡς συνήθως· εἰς τὸν στίχον, ἀρχομένου τοῦ α΄ χοροῦ, τὸ ἀναστάσιμον στιχηρὸν «῾Η ἀνάστασίς σου, Χριστὲ σωτὴρ» καὶ εἰς τοὺς στίχους αὐτῶν τὰ 4 στιχηρὰ τοῦ Πάσχα «Πάσχα ἱερόν», Δόξα, Καὶ νῦν, «᾿Αναστάσεως ἡμέρα» μετὰ τοῦ «Χριστὸς ἀνέστη» τρὶς καθ᾿ ὑπαμοιβήν· εἶθ᾿ οὕτως ὁ ἱερεὺς ἀπὸ τῶν βημοθύρων κρατῶν ἀνημμένην κηρολαμπάδα «Σοφία»· ὁ ἀναγνώστης «Εὐλόγησον»· ὁ ἱερεὺς «῾Ο ὢν εὐλογητός»· ὁ β΄ χορὸς «᾿Αμήν»· ὁ προεστὼς «Στερεώσαι Κύ ριος ὁ Θεός»· ὁ ἱερεὺς «῾Υπεραγία Θεοτόκε, σῶσον ἡμᾶς»· ὁ ἀνα γνώστης «Φωτίζου, φωτίζου» χῦμα1· ὁ ἱερεὺς τὴν εὐχὴν τῆς μεγ. ἀπολύσεως «῾Ο ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν», μεθ᾿ ἣν γίνεται ἡ ἐπισφράγισις τῆς ἀκολουθίας, ὡς ἐσημειώθη αὕτη τὸ πρωὶ εἰς τὸ τέλος τῆς θ. λειτουργίας.
1. ῾Η στιχομυθία αὕτη παρασιωπᾶται μὲν ἐν τῷ Τ.Μ.Ε., λέγεται ὅμως εἰς πλείστας περιοχὰς τῆς ἑλλαδικῆς ἐκκλησίας, κατ᾿ ἔθος ἐπικρατῆσαν ἐκ τῶν διατάξεων τῶν παλαιοτέρων τυπικῶν. ᾿Ιστέον ὅτι τὸ «Φωτίζου, φωτίζου» ἐν μόνῃ τῇ διακαινησίμῳ ἑβδομάδι λέγεται, ἐν δὲ ταῖς λοιπαῖς ἡμέραις τοῦ ἐνιαυτοῦ ἀντ᾿ αὐτοῦ λέγεται ὁ εἱρμὸς «Τὴν τιμιωτέραν».
Τῇ Δευτέρᾳ πρωί. ᾿Αντὶ μεσονυκτικοῦ ἀναγινώσκεται ἡ ἐναρκτήριος ἀκολουθία τοῦ Πάσχα.
Εἰς τὸν ὄρθρον. Μετὰ τὸ «Δόξα τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσίῳ», τὸ «Χρι στὸς ἀνέστη» δεκάκις, τὴν μεγ. συναπτὴν καὶ τὴν ἐκφώνησιν «῞Οτι πρέπει σοι», ἡ ἀκολουθία ψάλλεται ὡς χθές, ἀλλὰ ἀφ᾿ Ϛ΄ ᾠδῆς τοῦ κανόνος μόνον τὸ κοντάκιον τοῦ Πάσχα, τὸ συναξάριον τῆς ἡμέρας ἐκ τοῦ μηναίου, εἶτα τὸ «᾿Ανάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι» κ.τ.λ..
Εἰς τὴν λειτουργίαν. ᾿Αντίφωνα κ.λπ., ὡς χθές· ᾿Απόστολος –μετὰ τοῦ προκειμένου αὐτοῦ– τῆς ἡμέρας, Δευτ. διακ., «῾Υπέστρεψαν οἱ ἀπό στολοι» (Πρξ. α΄ 12-17, 21-26)· Εὐαγγέλιον ὁμοίως, «Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε» (᾿Ιω. α΄ 18-28), καὶ καθεξῆς ἡ θ. λειτουργία, ὡς χθές, καταλιμπανομένου τοῦ κατηχητικοῦ λόγου τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου καὶ τοῦ ἀπολυτικίου αὐ τοῦ.
ΤΥΠΙΚΟΝ
ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΚΑΙΝΗΣΙΜΟΥ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
† Τρίτη τῆς διακαινησίμου. Ἦχος γ΄.
῾Η ἀκολουθία κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Πεντηκοσταρίου καὶ τὴν τάξιν τῆς χθές· ᾿Απόστολος Τρίτης διακαινησίμου, «Σταθεὶς ὁ Πέτρος σὺν τοῖς ἕνδεκα» (Πρξ. β΄ 14-21)· Εὐαγγέλιον ὁμοίως, «῾Ο Πέτρος ἀναστὰς ἔδραμεν» (Λκ. κδ΄ 12-35).
ΤΥΠΙΚΟΝ
ΤΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΚΑΙΝΗΣΙΜΟΥ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
† Τετάρτη τῆς διακαινησίμου. ῏Ηχος δ΄.
῾Η ἀκολουθία κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Πεντηκοσταρίου· ᾿Απόστολος Τετ. διακαιν., «Εἶπε Πέτρος πρὸς τὸν λαόν» (Πρξ. β΄ 22-38)· Εὐαγγέλιον ὁμοίως, «Εἱστήκει ὁ ᾿Ιωάννης» (᾿Ιω. α΄ 35-52).
ΤΥΠΙΚΟΝ
ΤΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΚΑΙΝΗΣΙΜΟΥ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
† Πέμπτη τῆς διακαινησίμου. ῏Ηχος πλ. α΄.
῾Η ἀκολουθία ψάλλεται ἀπαραλλάκτως ὡς ἐν τῷ Πεντηκοσταρίῳ· εἰς τὴν λειτουργίαν ᾿Απόστολος Πέμπτης διακαινησίμου, «Εἶπε Πέτρος πρὸς τὸν λαόν» (Πρξ. β΄ 38-43)· Εὐαγγέλιον ὁμοίως, «῎Ανθρωπός τις ἦν ἐκ τῶν φαρισαίων» (᾿Ιω. γ΄ 1-15).
ΤΥΠΙΚΟΝ
ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΚΑΙΝΗΣΙΜΟΥ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
(ΤΗΣ ΖΩΟΔΟΧΟΥ ΠΗΓΗΣ)
† Παρασκευὴ τῆς διακαινησίμου. «Τὰ ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς». Ἦχος πλ. β΄.
῾Η ἀκολουθία ὡς ἐν τῷ Πεντηκοσταρίῳ (τυπ. Πεντηκ. §§6-8).
Εἰς τὸν ἑσπερινόν. Εἰς τὸ «Κύριε, ἐκέκραξα» (εἰς στίχους 10) ἀναστάσιμα «Νίκην ἔχων, Χριστὲ» 6, τῆς Θεοτόκου τὰ 3 εἰς 4, Δόξα, «Τίς λαλήσει», Καὶ νῦν, «Τίς μὴ μακαρίσει σε»· εἴσοδος, «Φῶς ἱλαρόν», μέγα προκείμενον «᾿Αγαπήσω σε, Κύριε, ἡ ἰσχύς μου...», μετὰ τῶν στίχων αὐτοῦ· εἰς τὰ ἀπόστιχα (ἀρχίζει ὁ β΄ χορὸς) «Τὴν ἀνάστασίν σου, Χριστὲ σωτὴρ» καὶ τὰ 3 προσόμοια τῆς Θεοτόκου1, Δόξα, «Σαλπίσωμεν φιλέορτοι», Καὶ νῦν, «᾿Αναστάσεως ἡμέρα», «Χριστὸς ἀνέστη», [τὸ ἀπολυτίκιον τῆς Ζωο δόχου Πηγῆς καὶ αὖθις «Χριστὸς ἀνέστη»] καὶ ἡ ἀπόλυσις τοῦ Πάσχα δια λογικῶς.
ΕΠΙΣΗΜΕΙΩΣΙΣ
1. Καταχωρίζομεν ὧδε τὸ γ΄ προσόμοιον ληφθὲν ἐκ χειρογράφων κωδίκων, καθό σον τὸ εἰς τὰ ἔντυπα Πεντηκοστάρια κατακεχωρημένον εἶναι ἐλλιπές (βλέπε Π. Β. Πά σχου, «Λειτουργικῶν κενῶν συμπλήρωσις», ᾿Εκκλησία, ΝΗ΄, 1981, σελ. 408-410).
Χαίροις ἡ Ζωοδόχος Πηγή, ἡ ἀενάως ἀναβλύζουσα χάριτας, ἡ βρύσις τῶν ἰα μά των, ἡ πᾶσαν νόσων ἰσχύν, ἀσθενῆ καὶ φαύλην ἀπελέγχουσα· τυφλῶν ἡ ἀνάβλεψις, καὶ λεπρῶν θεία κάθαρσις· σθένος ἀρρώστων, παρειμένων ἀνόρθωσις, ἡ πηγάζουσα νο σημάτων πᾶν φάρμακον, ἅπασι τοῖς προστρέχουσι πιστῶς τῷ τεμένει σου, μέγα κοινὸν ἰατρεῖον, ἄμισθον ὄντως καὶ ἕτοιμον, Χριστοῦ μῆτερ Λόγου, τοῦ πηγάζοντος τῷ κόσμῳ τὸ μέγα ἔλεος.
᾿Απολυτίκιον. ῏Ηχος α΄.
῾Ο ναός σου, Θεοτόκε, ἀνεδείχθη παράδεισος, ὡς ποταμοὺς ἀειζώους ἀνα βλύ ζων ἰάματα· ᾧ προσερχόμενοι πιστῶς, ὡς Ζωοδόχου ἐκ Πηγῆς, ῥῶσιν ἀντλοῦμεν, καὶ ζωὴν τὴν αἰώνιον· πρεσβεύεις γὰρ σὺ τῷ ἐκ σοῦ τεχθέντι σωτῆρι Χριστῷ, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.
Εἰς τὸν ὄρθρον. Τὸ «Χριστὸς ἀνέστη» (ι΄) καὶ τὰ εἰρηνικὰ τοῦ ὄρ θρου· οἱ κανόνες, τοῦ Πάσχα μετὰ στίχου εἰς τὰ τροπάρια «Δόξα τῇ ἁγίᾳ ἀναστάσει σου, Κύριε», καὶ τῆς Θεοτόκου μετὰ στίχου «῾Υπεραγία Θεο τόκε»· εἰς τὸ τέλος ἑκάστης ᾠδῆς καταβασία ὁ εἱρμὸς αὐτῆς, «Χριστὸς ἀνέστη» (γ΄), «᾿Αναστὰς ὁ ᾿Ιησοῦς»· μετὰ τὴν γ΄ ᾠδήν, τὸ κοντάκιον τοῦ Πάσχα καὶ τὸ μεσῴδιον κάθισμα τῆς Θεοτόκου «Τὴν ἀέναον κρήνην»· μετὰ τὴν f΄ ᾠδὴν τὸ κοντάκιον καὶ ὁ οἶκος τῆς Θεοτόκου, τὸ μηνολόγιον τῆς ἡμέρας, τὸ ὑπόμνημα τοῦ Πεντηκοσταρίου, «᾿Ανάστασιν Χριστοῦ» (γ΄), «᾿Ανα στὰς ὁ ᾿Ιησοῦς» (γ΄)· ἡ ζ΄, ἡ η΄ καὶ ἡ θ΄ ᾠδὴ τοῦ Πάσχα μετὰ τῶν με γαλυναρίων, καὶ τῆς Θεοτόκου μετὰ στίχου «῾Υπεραγία Θεοτόκε»· ἐξα πο στειλάρια «Σαρκὶ ὑπνώσας» καὶ τῆς Θεοτόκου· εἰς τοὺς αἴνους ἀνα στά σιμα 4, τῆς Θεοτόκου 4, καὶ τὰ «Πάσχα ἱερόν», Δόξα, Καὶ νῦν, «᾿Ανα στά σεως ἡμέρα», «Χριστὸς ἀνέστη» (τρίς).
Εἰς τὴν λειτουργίαν. Τὸ «Χριστὸς ἀνέστη» δεκάκις ὡς τῇ Κυριακῇ τοῦ Πάσχα· ἀντίφωνα καὶ εἰσοδικὸν τοῦ Πάσχα· μετὰ τὴν εἴσοδον «Χρι στὸς ἀνέστη», «Προλαβοῦσαι τὸν ὄρθρον», [«῾Ο ναός σου, Θεοτόκε»], κον τάκια τῆς Θεοτόκου «᾿Εξ ἀκενώτου σου» καὶ τοῦ Πάσχα «Εἰ καὶ ἐν τάφῳ»· «῞Οσοι εἰς Χριστόν», ᾿Απόστολος τῆς ἡμέρας, «Πέτρος καὶ ᾿Ιωάννης ἀνέ βαινον εἰς τὸ ἱερόν» (Πρξ. γ΄ 1-8)· Εὐαγγέλιον: ὁμοίως, «῏Ηλθεν ὁ ᾿Ιη σοῦς εἰς Καπερναούμ» (᾿Ιω. β΄ 12-22)· εἰς τὸ ᾿Εξαιρέτως «῾Ο ῎Αγγελος ἐβόα... Φωτίζου, φωτίζου»· [εἰς τὰ δίπτυχα τὸ μεγαλυνάριον «῞Υδωρ τὸ ζωήρυτον» (ζήτει εἰς τὸ Πεντηκοστάριον)]· τὰ λοιπὰ ὡς ἐν πάσῃ τῇ διακαι νησίμῳ ἑβδομάδι.
ΤΥΠΙΚΟΝ
ΤΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΚΑΙΝΗΣΙΜΟΥ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
† Σάββατον τῆς διακαινησίμου. Ἦχος πλ. δ΄.
῾Η ἀκολουθία ὡς ἐν τῷ Πεντηκοσταρίῳ· εἰς τὴν λειτουργίαν ᾿Από στολος: Σαββάτου διακαινησίμου, «Κρατοῦντος τοῦ ἰαθέντος χωλοῦ» (Πρξ. γ΄ 11-16)· Εὐαγγέλιον: ὁμοίως, «῏Ηλθεν ὁ ᾿Ιησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ» (᾿Ιω. γ΄ 22-33).
